مرکز اطلاعات تخصصی گسترش پهنه های پیاده و محدود بر خودرو
راهنمای طراحی خیابان حمل‌ونقل همگانی
نویسنده: پارادیس
تاریخ انتشار: سه شنبه, ۹ بهمن ,۱۳۹۷ ,۲۱:۵۴:۳۷

مؤلف: انجمن ملی ادارات حمل و نقل شهر (نکتو)
مترجم: خشایار کاشانی‌جو، سید علی شریفی
چکیده: این کتاب، بخشی از جنبش شهرها برای قرار دادن مردم و حمل و نقل همگانی درست در جایی است که به آن تعلق دارند؛ در قلب طراحی خیابان شهر. این بحث در مورد تغییر در طرز تفکر و شناختن اولویت‌ها، از حرکت کردن ماشین‌ها تا جابجایی انسانهاست. بیان قدرتمند گرافیکی و تصویری کتاب، بر جذابیت و کاربردی بودن آن برای طیف گسترده‌ای از مسوولان، کارشناسان، حرفه‌‌مندان و دانشجویان برنامه‌ریزی‌شهری، طراحی‌شهری، حمل‌و‌نقل‌و‌ترافیک، مدیریت شهری، زیباسازی و خدمات شهری، بیش از پیش افزوده است.

 

پیشگفتار مترجم

امروزه، آمد‌و‌شد به یکی از مهمترین چالش‌های شهرنشینی به ویژه در کلانشهرها و شهرهای بزرگ بدل شده است. به طور کلی، انواع رویکردهای توسعه شهرها در مقیاس کلان در ارتباط با حرکت در شهر را می توان در دو گروه اصلی تقسیم بندی نمود؛ گروه اول، نگرشی است که تسهیل هرچه بیشتر حرکت خودروها و وسایل نقلیه موتوری را مد نظر قرار داده و تمامی برنامه های توسعه شهری، حمل و نقل، خدمات شهری و… را بر این مبنا تنظیم می نماید. اما گروه دوم، رویکردی است که اولویت اصلی را به حمل و نقل غیرموتوری (به ویژه حرکت پیاده) و حمل‌و‌نقل همگانی به عنوان مکمل و پیش شرط لازم آن داده و عابران پیاده را به عنوان عناصر درجه اول (و نه مزاحم حرکت سواره) می انگارد.
از سویی دیگر، خیابان به عنوان یکی از مهمترین انواع فضاهای شهری در فصل مشترک میان چند تخصص کلیدی همچون؛ برنامه‌ریزی و طراحی شهری، حمل‌و‌نقل‌و‌ترافیک و زیر ساخت‌های شهری قرار دارد. به عبارت دیگر، در خیابان، فضای عمومی، دالان‌های حرکتی و فرم محیط ساخته شده در کنار هم عمل می‌نمایند. همین امر، بر اهمیت خیابان صد‌چندان افزوده و ضرورت هرگونه اقدام هماهنگ و همه جانبه نگر در خیابان را بیش از پیش آشکار می‌نماید. علاوه بر اینکه، به ویژه در سه دهه اخیر، در شهرهای پیشروی جهان بر اولویت نقش خیابان به عنوان یک مکان و فضایی برای حضور شهروندان تاکید گردیده و نقش‌های حمل‌ونقلی و فرمی خیابان در اولویت‌های بعدی مورد توجه قرار گرفته‌اند.
این در حالی است که متاسفانه در شهرهای کشورمان، به دلیل مواجهه ناگهانی با الگوهای توسعه شهری وارداتی، خیابان‌ها هم در خدمت خودرومداری قرار گرفته و هم بر نقش حمل‌و‌نقلی و حرکتی آنها به عنوان اولویت اصلی توسط مدیران شهری تاکید شده است. نتیجه این رویکرد نادرست نیز ساخت بیش از اندازه بزرگراه‌ها، تقاطع‌های غیرهمسطح، و تعریض خیابان‌های محلی در جهت گسترش مسیر سواره بوده که به افزایش ترافیک، اغتشاش حرکت سواره و پیاده، کاهش ایمنی عابران پیاده، افزایش انواع آلودگی‌های زیست محیطی، از بین رفتن تعاملات اجتماعی و در نهایت، کاهش معنادار کیفیت خیابان‌ها و کل شهرهایمان منتهی شده است.
در این میان، به نظر می‌رسد یکی از اصلی ترین دلایل کاهش کیفیت خیابان‌ها در شهرهای کشورمان، علاوه بر ضعف دانش تخصصی و بخشی نگری مسوولان امر، کمبود منابع قابل اتکا، مستند، کاربردی، جامع و چندرشته‌ای برای مدیران و حرفه‌مندان بوده که درنتیجه، انجام اقدامات اصلاحی و ارتقای خیابان به جایگاه واقعی آن را با کندی بسیار مواجه نموده است.
کتاب راهنمای طراحی خیابان حمل‌ونقل همگانی که توسط انجمن ملی ادارات حمل‌و‌نقل شهر در آمریکا در سال ۲۰۱۶ منتشر گردیده و یک عنوان از یک مجموعه چند جلدی درخصوص انواع خیابان‌ها و مسائل مرتبط با هریک می‌باشد، یکی از جدیدترین، معتبرترین و شاید نادرترین منابعی در سطح جهان است که به موضوع خیابان‌های حمل‌ونقل همگانی به صورتی همه جانبه نگر پرداخته و به ویژه، بیان قدرتمند گرافیکی و تصویری آن، بر جذابیت و کاربردی بودن آن برای طیف گسترده‌ای از مسوولان، کارشناسان، حرفه‌‌مندان و دانشجویان برنامه‌ریزی شهری، طراحی شهری، حمل‌و‌نقل‌و‌ترافیک، مدیریت شهری، زیباسازی و خدمات شهری، بیش از پیش افزوده است.

امید که ترجمه و انتشار این کتاب بتواند چشم‌اندازهای نوینی را جهت توجه به طراحی خیابان‌های حمل‌ونقل همگانی در شهرداریها و سایر سازمانهای مرتبط ایجاد نموده و سبب شود تا خیابان‌ها از این پس، نه به عنوان یک محل عبور بلکه یک فضای حضور و نه به عنوان یک دالان حرکتی برای خودروها بلکه یک فضای شهری که باید هرچه بیشتر برای عابران پیاده تسهیل و مناسب سازی گردد، برنامه ریزی و طراحی شوند.
در نهایت، از اهتمام سازمان زیباسازی شهرداری تهران و آقایان مهندس علیزاده و رضایی و سایر همکاران گرانقدر این مجموعه که بستر لازم جهت ترجمه و انتشار این کتاب را فراهم نموده‌اند، صمیمانه قدردانی می‌نماییم. همچنین، از زحمات سرکار خانم مهندس سارا ردایی جهت همکاری در ترجمه و ویراستاری و سرکار خانم دکتر زهراسادات سعیده زرآبادی به عنوان ناظر علمی ترجمه و سایر دوستان و همکارانی که به اشکال مختلف، همفکری‌ها و فعالیت‌های آنها منتهی به تدوین کتاب پیش رو گردید، بینهایت سپاسگزاری کرده و امیدواریم که خوانندگان فرهیخته و نکته سنج، با بیان انتقادات ارزشمند و پیشنهادات سازنده خود، اینجانبان را در رفع کاستی های احتمالی یاری رسانند.

خشایار کاشانی جو
استادیار و عضو هیات علمی
دانشگاه آزاد اسلامی، واحد شهر قدس

سید علی شریفی
کارشناس ارشد برنامه‌ریزی شهری
دانشگاه آزاد اسلامی، واحد علوم و تحقیقات تهران