مرکز اطلاعات تخصصی گسترش پهنه های پیاده و محدود بر خودرو
کتاب آشنایی با طراحی شهری، از مبانی دانش تا نگرش های نوین
نویسنده: پارادیس
تاریخ انتشار: سه شنبه, ۹ بهمن ,۱۳۹۷ ,۲۱:۵۲:۱۴

در سال ۱۳۹۲ به سفارش سازمان زیباسازی شهرداری تهران توسط دکتر کاشانی جو به نگارش در آمده است. در این کتاب، به زبانی ساده و در عین حال کاربردی دانش-حرفه طراحی شهری و جدیدترین نظریه های مطرح شده دراین زمینه تبیین شد است.

 

پیش‌گفتار
اگرچه هنوز هم مانند گذشته درباره ماهیّت، تعاریف و روش‌های طراحی شهری ابهامات زیادی وجود دارد، اما صاحب‌نظران ــ جدای از عقاید گوناگونان‌شان در این‌باره ــ بر اهمیت و ضرورت این رشته و نهادینه‌کردن آن در ساختار توسعه شهر، به‌ویژه در آستانه هزاره سوم، به‌شدت تأکید دارند.
از آنجا که سابقه پیدایش رشته طراحی شهری در مجامع دانشگاهی و حرفه‌ای جهان، تنها به حدود نیم‌قرن می‌رسد، منابع علمی و آموزشی در این زمینه ــ در مقایسه با سایر علوم ــ اندک و درنتیجه، میزان آشنایی توده مردم و حتی دست‌اندرکاران ذی‌ربط نیز با این حرفه و مسؤولیت‌های آن محدود است.
به‌دلیل فاصله علمی و عملی کشورمان با دیگرکشورهای پیشرو، ناشناخته‌بودنِ مفهوم و جایگاه دانش طراحیِ شهری در بین مسؤولان امر، به‌نظر بیشتر نیز شده است، به‌طوری که بسیاری از تصمیم‌گیرندگان و دست‌‌اندرکاران مدیریت شهری، یا طراحی شهری را دانشی تک‌بُعدی و در حد اصلاح نماها و مناظر و سیمای معابر شهری فرض کرده ویا عملکرد آن را در حد پروژه‌های تزئینات و مبلمان شهری، زیباسازی و نوعی سانتیمانتالیسم تقلیل داده‌اند.
با توجه به نوپابودن رشته طراحی شهری در دنیا و به‌خصوص در کشورمان، در سال‌های اخیر مطالعاتی‌ در زمینه شناسایی این دانش ــ حرفه در ایران صورت گرفته است؛ اما کتاب‌های تدوین‌شده در این زمینه عمدتاً برگردان منابع خارجی ــ توأم با نگارشی پیچیده و بسیارتئوریک ــ است که درک‌شان برای افراد غیرمتخصص ناممکن می‌نماید. بنابراین، فقدان منابعی که دربرگیرنده مجموعه مباحث، دیدگاه‌ها و نگرش‌‌ها در زمینه طراحی شهری با بیانی کاربردی برای تمامی مخاطبان باشد، در آنها مشهود است؛ امری که هم می‌تواند ناشی از تازگی این رشته و هم ماهیّت به‌ظاهر ساده اما چندوجهی و پیچیده آن باشد.
کتاب پیشِ رو، که حاصل ــ درحدود ــ یک‌دهه تجربه در امر پژوهش، تدریس و فعالیت‌ حرفه‌ای اینجانب در حوزه طراحی شهری است، برمبنای همین ضرورت و در جهت پرکردن خلأ مورد اشاره تدوین شده و در آن کوشیده شده با زبانی ساده، زمینه آشنایی کلیه ‌افراد مرتبط با پروژه‌های طراحی شهری (متولیان امر در سازمان‌های گوناگون مدیریت شهری، به‌خصوص شهرداری‌ها، کارشناسان، حرفه‌مندان بخش خصوصی، توده مردم و ذی‌نفعان) با مفهوم، جایگاه و ابعاد گوناگون این رشته فراهم شود، تا ــ با توجه به دامنه گسترده مباحث طرح‌شده ــ به‌عنوان مرجعی پایه برای کلیه ‌دانشجویان و دست‌اندرکاران رشته‌های شهرسازی، طراحی شهری، برنامه‌ریزی شهری و منطقه‌ای، مدیریت شهری، معماری، طراحی محیط و دیگرگرایش‌های مرتبط نیز قابل‌استفاده باشد.
این کتاب در چهار فصل و سه پیوست به‌ترتیب زیر تنظیم شده است:
در فصل اول، مفاهیم پایه در طراحی شهری (تعریف، تاریخچه، تغییر رویکرد، جایگاه، اهداف، ویژگی کیفی، حوزه عمل، ذی‌نفعان، مفاهیم کلیدی و اسناد هدایت طراحی شهری)؛
در فصل دوم، جایگاه طراحی شهری در ساختار شهرداری‌ها، مبتنی بر ارزیابی سازمان‌های اجرایی مرتبط در کشورهای نمونه و در نظام شهرسازی ایران؛
در فصل سوم، چالش و فرصت در پروژه‌های طراحی شهری، به‌‌خصوص در شهرداری‌ها و از منظر کارفرما؛
در فصل چهارم؛ مهم‌ترین نظریه‌ها و رویکردهای نوین مطرح‌شده درارتباط با طراحی شهری، که چشم‌انداز جدیدی را ترسیم نموده‌اند‌، مورد توجه و ارزیابی قرار گرفته‌اند.
در پیوست اول،کاربردی‌ترین واژگان تخصصی مرتبط با طراحی شهری؛
در پیوست دوم، مهم‌ترین پایگاه‌های اطلاع‌رسانی مرتبط با طراحی شهری در ایران و جهان؛
در پیوست سوم، چارچوب شرح خدمات و اسناد هدایت پروژه‌های طراحی شهری معرفی و فهرست شده‌اند.
فرایند تدوین این نوشتار از ابتدا به پیشنهاد سازمان زیباسازی شهرداری تهران صورت گرفت و درنهایت با کمک‌ و همراهی بی‌دریغ مدیران، کارشناسان این مجموعه و ناظر پروژه به ‌سرانجام رسید.
در اینجا لازم می‌دانم از همکاری و همفکری مجدانه سرکار خانم مهندس آزاده لک، در تنظیم بخش‌ها و جزییات مختلف فصل‌های اول، دوم و چهارم، و نیز از دوست گران‌قدرم آقای دکترحمیدرضا موسوی، برای دراختیارگذاردن پژوهش‌ها و تجربیات گران‌بهاشان، که در فصل سوم مورد استفاده قرار گرفت، همچنین به‌سبب مشورت‌هایی که با آقایان دکترسیدمحمدمهدی معینی و مهندس بابک فدوی داشتم، صمیمانه تشکر کنم.
سرانجام، از تمامی کسانی که، به هرشکل ممکن، از نقطه‌نظرات و همفکری‌شان در تدوین این نوشتار استفاده گردیده، سپاسگزارم. و امیدوارم کوشش ناچیز صورت‌گرفته گامی هرچند کوچک و ابتدایی جهت گسترش دانش طراحی شهری، جلب توجه بیشتر مسؤولان و مدیران شهری به اهمیت این حرفه و ادامه پژوهش‌های آتی از سوی دیگرصاحب‌نظران و متخصصان کشورمان باشد.
در این میان، بیان نقدهای ارزشمند و پیشنهادهای سازنده فرهیختگان نکته‌سنج، بزرگ‌ترین دلگرمی اینجانب جهت رفع کاستی‌های‌ موجود و غنای هرچه بیشتر این نوشتار خواهد بود.
دکترخشایار کاشانی‌جو
عضو هیأت علمی دانشگاه آزاد اسلامی