مرکز اطلاعات تخصصی گسترش پهنه های پیاده و محدود بر خودرو
کتاب پیاده راه ها؛ از مبانی طراحی تا ویژگی های کارکردی
نویسنده: پارادیس
تاریخ انتشار: سه شنبه, ۹ بهمن ,۱۳۹۷ ,۲۱:۴۴:۲۶

به عنوان اولین منبع مکتوب در خصوص موضوع پیاده راه های شهری در سال ۱۳۸۹ توسط دکتر خشایار کاشانی جو نگارش شد و در حال حاضر، مرجع اصلی حرفه ای و دانشگاهی در این زمینه میباشد. به دلیل استقبال فراوان مخاطبان، چاپ دوم کتاب مذکور در سال ۱۳۹۳ منتشر شد.

 

پیشگفتار
امروزه، کیفیت و جذابیت فضاهای عمومی شهری به یکی از مهمترین سنجه‌های توسعه‌یافتگی و قابلیت زندگی در شهرها بدل گردیده است. در این میان، پیاده راه ها بدلیل ویژگیهای خود در ایجاد تعاملات اجتماعی در عصر ارتباطات مجازی و تحریک اقتصادی نواحی پیرامونی و نیز به عنوان پهنه هایی چندعملکردی که دامنه گسترده ای از فعالیتها را دربر می گیرند، از نقشی اساسی برخوردار می باشند. شهرهای اروپایی به ویژه در دو کشور آلمان و هلند، پیشگام ایجاد و گسترش پهنه های پیاده بوده اند و شهرهای آمریکایی نیز در طول زمانهای مختلف، رویکردهای گوناگونی نسبت به موضوع داشته اند.
اما علی رغم وجود سابقه ای بیش از نیم قرن در جوامع پیشرو در این زمینه و در حالیکه در آستانه هزاره سوم بسیاری از شهرهای دنیا، پیاده مداری را در حد چشم انداز اصلی توسعه شهری ارتقاء داده و برنامه ها و فعالیتهای علمی و عملی گسترده ای را در این رابطه در دست اجرا دارند، به نظر می رسد که توسعه شهرها در دوران معاصر در کشورمان، در گسستی عمیق با سنت گذشته خود، خودرومدار و بر مبنای تسهیل هرچه بیشتر حرکت سواره بوده و آنچنانکه باید به فضاها و محدوده های پیاده و اهمیت آنها در ایجاد سرزندگی و پویایی شهری توجه نگردیده است. همچنین، بررسی های مختلف انجام گرفته و نیز تجارب نگارنده بیانگر آن است که تاکنون کتابی که به طور مستقل به موضوع پیاده راه ها پرداخته باشد، در ایران منتشر نگردیده و بسیار معدود منابع موجود نیز تنها به اشارات کلی بر بخشی از مساله و بیشتر از منظر ضوابط کمی اکتفا کرده اند.
کتاب پیش رو، که حاصل بیش از چهار سال تحقیق و تدریس نگارنده درخصوص فضاهای شهری پیاده مدار می باشد، بر مبنای همین ضرورت و در جهت پر کردن خلا مورد اشاره تدوین گردیده و به منظور ترویج نگرش صحیح و علمی در نزد تمامی افراد مرتبط با موضوع، کوشیده است تا منبعی کاربردی و تا حد امکان جامع از مباحث گوناگون مرتبط با طراحی پیاده راه ها را فراهم نماید. که با توجه به دامنه گسترده موارد مطرح شده می تواند به عنوان مرجعی پایه برای کلیه حرفه مندان، دانشجویان و دست اندرکاران رشته های طراحی شهری، برنامه ریزی شهری، مدیریت شهری، معماری و دیگر گرایش های مرتبط و تمامی مسوولان و کارشناسان ذیربط در شهرداریها و دیگر سازمانهای اجرایی متولی امور ساماندهی شهرها قابل استفاده باشد. کتاب حاضر، در شش فصل و دو پیوست به شرح ذیل تنظیم گردیده است:
در فصل اول، مفهوم فضای شهری و تاثیر حرکت سواره بر آن تبیین گردیده و پس از بررسی ویژگیهای عابران پیاده، نقش و اهمیت پیاده روی به ویژه در دوران اخیر در احیای فضاهای شهری معرفی گردیده است.
در فصل دوم، چارچوب نظری و مبانی پایه موضوع پژوهش شامل مفهوم پیاده راه، تاریخچه ایجاد و سیر تحول و تکامل آن در جهان ارائه گردیده است.
در فصل سوم، اصول پایه تمرکز حمل و نقل محلی و برنامه های توسعه شهری بر عابران پیاده و معیارهای مکانیابی و ایجاد پیاده راه ها مورد بررسی قرار گرفته است.
در فصل چهارم، ابعاد گوناگون طراحی کالبدی محدوده های پیاده مشتمل بر انواع تجهیزات و روش های حمل و نقل داخلی، ضوابط کلی و نکات عمومی قابل توجه در طراحی پهنه های پیاده تبیین گردیده و در نهایت، شاخص ها و سنجه های عام مرتبط جهت طراحی پیاده راه ها پیشنهاد گردیده است.
در فصل پنجم، برخی از مهمترین پیاده راه های ایجاد شده و فعالیت های شهرهای مختلف جهت گسترش پیاده مداری به تفکیک نمونه های داخلی و خارجی بررسی و ارزیابی شده است.
در فصل ششم، دامنه گسترده کارکردهای گوناگون پیاده راه ها معرفی گردیده است.
در پیوست الف، مفهوم توسعه پایدار شهری و ابعاد کلیدی آن تبیین شده است.
در پیوست ب، واژگان تخصصی مرتبط با طراحی پیاده راه ها فهرست گردیده است.
تهیه و آماده نمودن این کتاب به یقین بدون بسیاری از کمک ها و همراهی ها به سرانجام نمی رسید. از آقای دکتر سید مجید مفیدی که هم زمینه آشنایی اولیه اینجانب با موضوع را ایجاد نموده و هم در مراحل مختلف پژوهش همواره مشوقم بودند بسیار سپاسگزارم. همچنین، از آقای دکتر مهرداد تقی زاده و کلیه همکاران ایشان در مرکز تخصصی حمل و نقل و ترافیک و مرکز اطلاعات مدیریت شهری که به واسطه فراهم نمودن امکان تدریس نویسنده در دوره های تخصصی مرتبط، انگیزه بخش تدوین این کتاب گردیدند، تشکر می کنم. علاوه بر اینکه، در فرآیند چاپ و نشر این نوشتار، راهنماییهای آقای دکتر مصطفی بهزادفر و همکاری آقای غلامحسین دولت آبادی و انتشارات آذرخش –که اهتمامی ویژه در گسترش دانش شهرسازی در کشور دارد- از نقشی بسزا برخوردار بوده اند که بی شک شایسته قدردانی هستند.
در نهایت، از تمامی کسانی که به هر شکل ممکن از نقطه نظرات و همفکریهای آنان در تنظیم این نوشتار استفاده گردیده، صمیمانه تقدیر می نمایم. امیدوارم کوشش ناچیز صورت گرفته نقطه آغازی جهت انجام پژوهش های آتی و اقدامات عملی توسط دیگر صاحبنظران و متخصصان در زمینه گسترش پیاده مداری در ابعاد مختلف در شهرهای کشورمان بوده و خوانندگان فرهیخته و نکته سنج، با بیان انتقادات ارزشمند و پیشنهادات سازنده خود اینجانب را در رفع کاستی های این کتاب یاری رسانند.

خشایار کاشانی جو

عضو هیات علمی دانشگاه آزاد واحد شهر قدس