مرکز اطلاعات تخصصی گسترش پهنه های پیاده و محدود بر خودرو
راهبرد پیاده مداری در حفاظت از جاذبه های تاریخی شیراز
نویسنده: نویسنده وبسایت پارادیس
تاریخ انتشار: دوشنبه, ۱۸ اسفند ,۱۳۹۸ ,۱۱:۴۸:۳۳

نقاط مستعد گردشگری به پهنه های پیاده محور تبدیل شوند

بافت های باارزش تاریخی جدای از رسالت خود در بازشناساندن هویت شهری، نه تنها فضای کسب وکار، بلکه از جذاب ترین مقاصد گردشگری شهرها هستند. این گنجینه های باارزش در کلانشهرهای درحال توسعه، معمولاً در دوره مدرنیسم به مناطق پرتراکم و گره های ترافیکی تبدیل شده اند و چالش های حاصل از این روند، منجر به منزوی شدن آن ها و پنهان ماندن هویت اصلی شهر شده اند. ازآنجایی که جاذبه های تاریخی فرهنگی متعدد و منحصربه فردی در این بافت ها قرار گرفت هاند، طراحی پهنه ها و مسیرهای پیاده ی ویژه ی گردشگری در این بافت ها می تواند به مثابه راهبردی مؤثر در حفاظت و احیای پایدار بافت های تاریخی، هدایت گردشگران در انتخاب اولویت های سفر در سطح شهر و نیز کاهش مشکلات ترافیکی به شمار آید. در پژوهش پیش رو مسیرهای دسترسی منتهی به جاذبه های گردشگری شیراز مورد بررسی قرار گرفته است.

تاریخ صنعت گردشگری؛ به قدمت فعالیت بشر

گردشگری ریشه در حرکت و جابه جایی دارد و تحرک بخش لاینفک زندگی انسان هاست. ازاین رو می توان گفت که تاریخ صنعت گردشگری شاید به قدمت فعالیت های نوع بشر باشد و تنها اشکال و اهداف آن متفاوت بوده است. در این میان شهرها همواره یکی از مهم ترین مقاصد گردشگران هستند و به تبع آن، گردشگری شهری از مهم ترین گونه های گردشگری به شمار می رود. ازاین رو انتظام فضاهای گردشگری شهرها، ضرورت انکارناپذیر برنامه ریزی و مدیریت شهری است. شهرها از دو جنبه سبب افزایش گردشگری می شوند. از طرفی تکامل و تراکم شهرها، تنگناها و محدودیت های خاصی را برای شهروندان به وجود می آورد و ادامه چنین روندی سبب می شود انسان ها به دنبال گریزگاهی باشند که برای مدتی خود را از انقیاد دست و پا گیر زندگی شهری رها سازند و زمانی را به تفریح و ترمیم قوای تحلیل یافته اختصاص دهند. از طرف دیگر برخی از شهرها به دلیل دارا بودن جاذبه های گردشگری و تفریحی و زیرساخت های مناسب، گردشگران زیادی را به سمت خود می کشاند. شهر شیراز نه تنها در زمره این دسته از شهرها قرار می گیرد، بلکه در نقشه گردشگری ایران از مهم ترین مقاصد گردشگری شهری در سطوح ملی و بین المللی محسوب می شود که به همراه اصفهان، هرساله بیش از چند برابر جمعیت خود گردشگر می پذیرند. در این موارد گرایش ساکنان شهری به صنعت توریسم و ظهور مشکلات جدید شهری، مطالعات گردشگری در زمینه توریسم شهری را تشدید کرده و به طرح زمینه های مختلف گردشگری شهری در مدت کوتاهی انجامیده که ضرورت ایجاد مدیریت چندجانبه و نظام مند در این زمینه را بیان می کند.

انتخاب و طراحی مسیرهای پیاده؛ راهبرد مکمل طرح های حفاظتی بافت

سامانه فضایی گردشگری، جدا از سامانه فضایی شهر نیست، اما نسبت به آن کوچک تر و محدودتر است. در شهرهای با قدمت تاریخی همچون شیراز، به مرور زمان و در راستای توسعه شهر، سامانه فضایی توریسم محدود به بافت تاریخی فرهنگی شده است که اکثر جاذبه ها و رخدادهای مهم شهری که ارتباط تنگاتنگی با هویت شهر دارند، در این بافت رخ نموده است. از نظرگاه دست اندرکاران، بافت های تاریخی به دلیل فشردگی دارای مشکلات حمل ونقل و دسترسی و محکوم به تعریض معابر، نوسازی و انطباق با عصر کنونی هستند. انگیزه کلی مطرح شده را می توان تحت عنوان “احیای نقش انسان پیاده در شهر”، بیان کرد که در پس آن “احیای شهر کهن(شهر درونی) با قابلیت گردشگری منطبق بر حرکت پیاده” جای دارد. پایداری گردشگری شهری در ایران، ارتباط چندسویه ای با کیفیت بافت های کهن شهری در ارائه خدمات به گردشگران و شهروندان دارد؛ بنابراین ساماندهی و احیای مراکز شهری به عنوان گزینه ای قابل اعتنا، علاوه بر ارتقای کیفی فضاهای مربوطه و تجهیز مناسب آن که هم زمان نیازهای ساکنین محلی، گردشگران و نهایتاً خود بافت را تأمین می کند، قادر به توسعه صنعت گردشگری است که در احیای محدوده موردنظر مؤثر خواهد بود و می توان از آن به عنوان موجد فضاهای مطلوب و جدید که توسعه درونی شهر را سبب می شوند، بهره برد. ازاین رو انتخاب و طراحی مسیرهای پیاده با هدف تأمین نیازهای مربوط به مقوله گردشگری، از اقداماتی است که می توان به عنوان یک راهبرد مکمل طرح های حفاظتی شود.

تعریف جاذبه هایی با فاصله کم به صورت یک پهنه گردشگری مبتنی بر پیاده روی

شهر شیراز مرکز استان فارس در جلگه ای تقریباً مستطیل شکل قرار گرفته است. این استان جمعیتی حدود پنج میلیون نفری دارد و با مساحتی در حدود ۱۲۲هزار و ۶۰۸ کیلومترمربع، پنجمین استان بزرگ کشور محسوب می شود. براساس نتایج به دست آمده بخشی از گردشگران از وضعیت ترافیکی شیراز راضی نیستند. یکی از عوامل تأثیرگذار در افزایش میزان نارضایتی گردشگران و شهروندان، تعدد وسایل نقلیه شخصی در سطح شهر، به ویژه در بافت فشرده شهر است؛ اما می توان با استفاده از راهبردهایی، جاذبه هایی با فاصله کم را به صورت یک پهنه گردشگری مبتنی بر پیاده روی تعریف کرد و با طراحی مناسب و مکان یابی پارکینگ ها در اطراف پهنه موردنظر، به نوعی گردشگران را تشویق به پیاده روی کرد تا به این طریق، افزون بر افزایش مدت اقامت گردشگران و کاهش بار ترافیکی ناشی از رفت وآمد آنها، یک فضای شهری سالم و سرزنده را که مرکز تعامل گردشگران و افراد بومی باشد، ایجاد کرد. افزون بر این با تبدیل نقاط جاذب گردشگر به پهنه ها و سطوح گردشگری، می توان افراد را از توجه صرف به یک مقصد گردشگری با معابر دارای کشش ترافیکی محدود در بافت تاریخی، به یک پهنه مناسب که دربرگیرنده مجموعه ای از جاذبه هاست، معطوف کرد.

عوامل مهم در الگوی رفتاری گردشگران

الگوی رفتاری در محیط شهری، متناسب با ویژگی های اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی و به طورکلی تابعی از فضای شهری است که برحسب پدیده های اجتماعی تغییر می کند. فضای شکل گرفته گردشگران نیز می تواند برحسب الگوی رفتاری آنان تغییر کند؛ بنابراین عدم تغییر پدیده های شهری در ارتباط با توریسم، می‌تواند ثبات نسبی از الگوی رفتاری را به همراه داشته باشد. اولین و مهم ترین عامل در الگوی رفتاری و درنتیجه در فضای توریستی، رفت وآمد یا مسیرهای گردش گردشگران برای بازدید از جاذبه های شهری است، زیرا عامل اصلی در جذب گردشگر به هر شهر، جاذبه های آن شهر است. به عنوان دومین عامل، می توان به محل اقامت گردشگران اشاره کرد که مرکز ثقل حرکتی گردشگران در شهر است. سومین عامل خرید و تهیه سوغات در شهر است. این عوامل به همراه عوامل دیگری چون دید و بازدید اقوام و تعاملات اجتماعی، فضای گردشگری شهر را شکل می بخشد. عناصر اولیه و جذاب توریسم در شهر نقاط گرهی هستند که سایر نقاط توریستی، منطبق با آن و در ارتباط با آن شکل می گیرد. دومین نقطه ثقل توریستی، محل اقامت گردشگر است. گردشگران برای استراحت، صرف غذا و خواب به هتل ها و رستوران ها مراجعه می کنند؛ بنابراین نقطه شروع و پایان حرکت روزانه آ نها در شهر است.

ایجاد مسیرهای پیاده گردشگری در بافت تاریخی شهرها

از همین رو بر ضرورت مدیریت نظام‌مند و لزوم توجه به گردشگری و برنامه ریزی شهری به عنوان موضوعات بین رشته ای، تأکید می شود. ازاین رو نگرش و رویکردی چند بعدی که تمامی شرایط و عوامل دخیل را مدنظر قرار دهد، برای مطالعات شهری و گردشگری بسیار ضروری است و در این مورد رویکردها و ابزار سنتی نمی تواند پاسخگو باشد؛ بنابراین برای دست یابی به گردشگری پایدار و حفظ منابع و ارزش های نهفته در بافت های تاریخی شهرهای گردشگرپذیر، باید از طرفی به ساماندهی فضاهای گردشگری و سازمان فضایی شهر بپردازیم و از طرف دیگر، اطلاعات کافی از گردشگران ورودی به شهر داشته باشیم. به این ترتیب می توانیم استراتژی های مناسب را برای مدیریت گردشگران اعمال کنیم تا حداکثر منافع را با حداقل محدودیت و مضرات به دست آوریم. یکی از مهم ترین این راهبردها، ایجاد مسیرهای پیاده گردشگری در بافت تاریخی شهرهاست تا با توجه به اصل توسعه درون زای شهری و باززنده سازی فضای کهن، نقاط مستعد به پهنه های پیاده محور تبدیل شوند.

 

نویسندگان : رحیم حیدری چیانه – میثم صفرپور- مهدی بلواسی
منبع : شهرراز /  سال چهاردهم / شماره ۲۷۳